Reageren op dialectwoord: Èèlege

Oons moeder zeej nog wa!

Vanuit Oost-Brabant ontvingen wij nog een leuke aanvulling op het thema ‘Oons moeder zeej...’ van Riny Boeijen. Hij schrijft: ‘Leuke stukjes over Oons moeder zeej. Ons moeder had verschillende gezegdes die vooral een ‘opvoedkundig’ karakter hadden. Zo zei ze altijd: ‘gras, haor èn keinder moette kort haawe.’

Andere uitspraken:

Als je je bezeerd had en naar haar zin te lang jengelde: ‘gôt mar wè doen, dan vuulde mar de helft’.

Als het avondeten niet beviel en je maar zei dat je nog geen honger had: ’nog gen honger? Dat ette mar vur d’n honger die nog kömt.’

Als je je verveelde en zei dat je ‘geen zin had’: ‘gen zin? Dan makte mar zin.’ 

Ik denk dat veel mensen zich hierin wel herkennen.

Aachtkaanteg

Nou heb ik toch zonder dat te willen mijn vaste ‘medewerkers’ danig in de problemen gebracht. Ik dacht namelijk met ‘Da d’is nogal ‘ne n’aachtkaantege’ een in Woensdrecht algemeen bekende zegswijze te hebben gekozen, maar niets bleek minder waar. Ze gaven namelijk allemaal, zonder uitzondering, aan dat ze de uitdrukking niet kennen. Lees bijvoorbeeld maar wat Yvonne Rijk schreef:

Jan, nou emmek toch al veul stuukskes geschreeve. Ut jeene woord von ik makkelijker as t’aandere. Mar ik kon er toch altij wel wa van brouwe. Mar deeze kjeer zijde mej un woord gekomme waor da’k nog nwooit van gewoord em.

Achtkaantig!

‘Jao ik weet wa dun vierkaant ies. Un vierkaant et vier kaante. Dus ik deenk da d’un achtkaant acht kaante zal emme. Mar dan edde gij ut over nen achtkaantige. Iemand mej acht kaante? Wa moe’k me daorbaaij veurstelle? Ies da positief of negatief agge acht kaante et?

Meschien dagge mej iemand mej acht kaante alle kaanten uit kuunt? Ik wil zegge dat diejen achtkaantige jeel plausiebel ies en jeel mej gaond.

Of ies ut sjuust iemand die mej alle wiende mej waoit? Die ja iederjeen gelijk geeft en te vriend wil ouwe?

Of ies ut iet jeel aanders? Ik emmet nog aon menne man gevraogd. Ik docht : “meschien zegge ze da ien Zeeland ok wel.” Mar ej weet ut ok nie.

Meschien weet Monda ut wel wadda nen achtkaantige ies?’ 

Ook Richard Musters deed bij mij zijn beklag:

‘Hallo Jan, Erg kort stukje dit keer, want ik ken het woord niet.

Dagge nooit te oud zèèt om te leere, da bewijst Jan meej z’n nieuwe woord. Want iek em nog nooit ge’oord van ’n aachtkaantege meens. Ok aacht kaante is al verwonderluk. Zes kaante ken iek wel. Denkt aon un ooningraat van de bieje. Da zen zes kaante. Of nun dobbelsteen. Die eej ok zes kaante. Mar wa mok nou beginne meej aacht kaante?

Veul vremde meense ken iek ok wel, mar of die aachtkaanteg zen? Iek em gin idee. Dus sorry wor Jan, mar iek mot wir un kirke overslaon om un stukske vör oe te schrèève. Mar iek zen wel jil benieuwd naor de stukskes van de aandere, waant dan kom iek misgien nog te weete wa nun aachtkaantege meens is. Iek wit zekers da Peter da eej opgezocht dus oe minder iek nou schrèèf, oe mjeer plak da gij vör um et.’

Of Peter het heeft opgezocht, en of hij het heeft gevonden, verklap ik nog even niet. Dat wordt volgende week bekend, als Peter zelf aan het woord komt.

Monda van Diesen, die over het algemeen erg goed op de hoogte is van de betekenis van dialectwoorden, moet in eerste instantie het antwoord ook schuldig blijven:

‘Beste Jan, 

Iek moet jeerlijk zegge da’k da woord nog nwoot gewoord em. Munne oudste zeun wel , want die zee: daor bedoele ze n’een dwarse mèj. 

Sorry Peter, mar nou zèn iek toch wook aon het opzoeke gewiest. Iek em gekeke ien Dialecten in het Zuidkwartier en von daor: lomp, onbehouwen, dwars. 

Mar iek em er nie zoveul tijd ien gestoke as gij, want m’n petje af veur jou wur, zoveul tijd en energie as da gij dur iensteekt. 

N’een aachkaantige : n’een moeilike mees. 

Wai zegge wellus: da d’ies t’er jene mèj een gebruiksaonwijzieng oftewel: moeilijk om mèj om te gaon.

En wai zegge ok wellus van dwarse kleine kienders: daor zijde nog nie méj aon de nuuwe petate! En dan bedoele ze: ge zult er nog veul méj afzien vur dattie grwoot ies en z’n eige gaot gedraoge. 

Iek em het al mjeer gechreve: ge moet iederjeen mar neme zo attie ies, want iedere gek èt z’n gebrek!’ 

Het nieuwe woord

Ik zouw ‘s gèère wulle weete, of ‘r nog èèlege zèèn die iets vur oe betjeekene. Ge kun bevobbeld denke n’aon Maria, d’n èèlege Antonius (a ge wa kwèèt zèèt), Sientereklaos, of nog ‘ne n’aandere uit de lange rij meej èèlege die dur de kattelieke erkend zèèn.

Uw reactie is tot en met dinsdag 15 juli 2025 welkom op het adres: luysterburg01@gmail.com.. Tot volgende week!