Dialect: Schaarep
Algemeen“Ut woord schaarep et veul betjeekeniese”, zegt Yvonne Rijk. “Oep dj’eeste plaots deenke we netuurlek aon un schaarep mes. Mej un bot mes kuunde nie veul doen. Un schaarep mes, da kan jêêl gevaorlek zen. En dan deenk iek nie aljeen aon meese die a ter eige mej un schaarep mes ien der viengers snije. Da val mjeestal nogal mej. Mar der zen der ok die ja nie zo un goeie bedoelienge mej un schaarep mes emme.
Teegeworrig iest raok. Kienders van un jaor oef twaolf lwoope sewijle al mej un mes ien derre zak. En daor doen ze gen “laandje piek” mej zo as vroeger de joenges (duus toen ooije ze toch ook al un mes baaj).
Nou moet ik ievers aon deenke. Toen a d’oos joengste dochter oep de laogere school zoot. Oef meschien nog wel de kleuterschool, da weettek nie mjeer. Toen kwam ze nen kjeer thuis en zeej datter un manneke mej un mes achter der aon gezeeten ooij. Ze was er nogal van overstuur. Iek docht. “Da kan toch niej”, duus iek belde die ouwers oep. Die vaoder zeej dattie wel ies kwam praote. Un alf uur laoter stieng ie bej oos veur de deur. Ej ooi ut mes mej genoome.
“Kek”zeej tie. “dees ies ut mes.” Ut was un zakmeske van iek deenk nen centimeeter oef tien. Zo jeentje dagge aon nun sleutelanger angt. Ge konter nog gen pepierke mej deur snije. Iek schaom men eige der nog veur. Mar jao iek kon da nie weeten ej. Ien d’woge van mijn dochter zal ut er wel jeel gevaorlek uit gezien emme.
Nou emmek jeen betjeekenies van schaarep beschreeve. D’aandere betjeekeniese laot ek mar aon d’aanderen over, aanders neem iek zoveul plaots ien ien da kraantje.”
“Beste Jan, Bij deze mijn bijdrage over schaarep.” Zo begint Monda van Diesen haar bijdrage. “Jao, m’n snoeigereedschap en keukemesse moette schaarep zijn, aanders krijgde gèn goei resultaot van oeuw waark.
Een oepmaarking kan ok schaarep zijn: het ies as het waore of t’ie dur oeuw ziel snaaijt!
Nou w’hoorde iek giesteren toevallig een gesprek oep den T.V. en da gieng er over da ‘t de politici en mjeerdere leijinggevers ok goed oep moette lette, oftewel schaarep moette zijn.
Het gieng erover datter steeds mjeer uit Amrika komt! De fillems die we kijke, de boeke die we leze en de muziek die we lustere: het mjeeste komt uit Amerika! En da d’ies nog nie zo aarg, mar as n’een ambassadeur z’n eige gaot bemoeie mèj zaoke waor t’ie nieks mèj te maoke et, gelek as ien Bels vurrige week, da’s aandere koek.
Waai zouwe toch ok nie gère emme datter nen vrumde vent ien oos huishouwe komt zegge hoe da ge een probleem oep moet losse! Dan zoude ok zegge: bemoei d’oeuw eige mèj oeuw eige zaoke!
En zo wul d’Amerika probere, oep alleleij gebied, z’ n invloed uit te oefene. Europa moet alert, oftewel schaarep, zijn.
We zèn d’ur vul te veul afhaankelijk van.”
Ik ben het helemaal met je eens, Monda.
Tot slot laten we Peter Borremans aan het woord. Zoals gewoonlijk beginnen we met zijn persoonlijke verhaaltje:
“Iek eb bij Titurel twij filmopnaomes meegemaokt, naomelek ien 2024 en ien 2025. Op d’n opnaomedag zelf stong iek op schaarep. Iek ad me d’r op vurbereid, daoge van te vurre.
Iek draog al veule jaore un bril, dus zonder bril zien iek nie schaarep mir.
Iek woor ok nie schaarep mir.
Wijle mijn vaoder liet vroeger messe en schèère slèèpe. Gelukkeg zen mèèn messe en schèère al veule jaore schaarep.
Oeneer ut kouw ies dan krèèg iek schraole aande. Mun aande wrèèf iek dan meej vaseline ien. Dan zen ze wir op schaarep of m.a.w. dan zen ze wir gladdeg.”
Verder heeft Peter een aantal zegswijzen gevonden waarin het woord ‘schaarep’ voorkomt. Bijvoorbeeld: Schaarepzette. Dit is punten aanbrengen onder de hoefijzers van een paard tegen het uitglijden.
Schaarep ienneeme wordt gezegd van vee dat een scherp voorwerp heeft ingeslikt.
Schaarep as un vlim betekent: vlijmscherp.
Schaarepe betekent: scherpen, scherp maken, wetten.
‘ne schaarepslijper is een zeer secuur iemand.
In het leger heeft men het over ‘scherpe piepers’ als men bedoelt: scherpe patronen (het tegengestelde van losse flodders).
Schaarep of op schaarep staon betekent: in staat zijn tot grote prestaties.
Tot slot een citaat van Piet Heerkens over wat de scharensliep riep:
Schèèresliep!
Missen en schèèresliep!
Heurde nie hoe mijn kreugeltje piept?
Heurde mijn èrrem hundje nie kreune?
‘k Hè negen dochters en zeuve zeune!
Schèèresliep
Allè vort, hond!
Ik erinner m’n èège da d’ons vaoder bij het wetten van z’n zèèsie aaltij ‘t vollegede remmeke opzeej:
“’ne Kjeer gewet is gin verlet, ‘t verlich te sneej en ge rust ‘r wa meej.”
Tot volgende week!
