Dialect: Vurtaon (2)
AlgemeenToine Nooijens heeft het thema van de vorige keer weer vol levenswijsheid en humor aangepakt:
VURTAON…
Wannjeer ge wor gebore, zulde vurtaon motte leeve
en of ge da nou wult of nie, ge doet ‘r echt niks aon.
wel, zedde dan t’n lèste toch oe wíeg mar uitgeklomme,
dan gaog ‘t pas begiene; komd oe toekomst jist vurtaon!
Ge zul vurtaon góed motte ljeere, oe da ‘t wijjer gaot;
de reegels motte kenne, die vurtaon vur oe gaon gelle.
Ge zuld oe jiste kienderjaore durlwòpe op schóól.
Daor edde wel oe bèst te dóen, om lotter mee te telle!
Da bouwe aon oe toekomst is, echt waor, gin flaauwekul.
Da vraogd om op te lette, dur te pakke, te begrijpe,
oe dad oe leeve en oe toekomst ‘r strak uit gaon zíen.
Ge zul, gelwòf mijn, dikkels zat oe bille saome niijpe!
Mar ag ge nou, vanaf ‘t begien, vurtaon oe eige gift,
om iedren dag vort, stjin vur stjin, ‘raon te blijve bouwe,
dan komd ‘r wel, gegarrendeerd, nim da mar van mijn aon.
Dan motte mar, wa ge berekt et, as oe lwòn beschouwe!
D’n jinne eed ‘n weg te gaon, die ontaord lang kan zen.
‘n Aander oeft van dieje weg aamper d’n elft te kenne.
Mar, kort of lang, da mok niks uit, ag ge ‘r op ‘t lèst toch komt
en ge vurtaon nie, as ‘n bliend pèrd, rondjes mar blef renne.
Ge zul ‘t zíen, oe leeve lwòpt vurtaon feillwòs op rils
en as ‘t soms n’ kjeer ontspoort, zoek dan jist bij oe eige.
Ik wit, dad ‘t oe tijjelang jimmel nie lekker zit,
wannjeer ‘n aander van jóúw foute wòit de schuld zou krijge!
Bewaok ‘t dus vurtaon, vanaf de wíeg tot aon oe graf:
oe eige, zelfgebaonde weg dur ‘t wel en wee van ‘t leeve.
Dan bende – da belwòf ik oe – n’n jil tevreeje mès,
die mjistal weineg nimt, mar vurtaon jil wa mjeer wul geeve!
Peter Borremans vertelt:
‘Op zondag twijentwinteg mèèrt 2026 ben iek meej Titurel meej nor teaoter D’n Maogd ien Baarege gegaon, naomelek nor d’n Braodway musical Anastasia. Ut waar un Zonnebloem vurstelling.
Tèèdes de feebrewaorierevolutie 1917 wier tsaar Nicolaas II gedwonge af te treeje, waormeej d’n eerschappij van d’n Romanov dynastie officieel ten ende kwaam. Nao z’n aftreeje wier d’n femielie oonder arrest gepletst. Naoda d’n Bolsjewieke, oonder leiding van Lenin, dur d’n Oktoberrevolutie de macht adde verooverd, kwaam ut gezin vedder ien ut naauw, uit peur vur un bevrijding en un mogelijke contrarevolutie wiere d’n Romanovs - ien opdracht van d’n Bolsjewieke - op 17 juli 1918 geëxecuteerd. Dus vurtaon ies Rusland un republiek en da d’ies ut nog steeds.’
Zo krijgen we een mooi lesje geschiedenis van Peter, maar hij heeft nog iets geconstateerd: ‘D’n Lösterbörg schreft ‘vurtaon’ en Willem Iven schreft ‘vort’. Dat klopt inderdaad. In heel Noord-Brabant zegt en schrijft men ‘vort’, zelfs in verschillende betekenissen. Alleen in het uiterste West-Brabant kent men dat woord niet, althans men gebruikt het niet.
Peter geeft enkele leuke voorbeelden van het gebruik van ‘vort’:
Ze zit vort òlling op d’r eige. Dit betekent: Zij zit voortaan helemaal alleen te wonen. De kinderen van de weduwe zijn dus uitgevlogen.
Die goei fles mót mar ‘s overèind, zin de pestoor, ze hi vòrt lang zat geleege. Deze zeispreuk betekent: Die goede fles moet maar eens overeind, zei de pastoor, ze heeft voortaan lang genoeg gelegen. Dit wordt gezegd bij het aanbreken van een nieuwe fles.
Beide zinnen komen uit het boek Daor stòdde dan me’ow zweetvoewte.
Maar het woord ‘vort’ heeft ook andere betekenissen:
Vort doen dè oew naoi kraoke. Dit betekent: Voortmaken tot je naden kraken.
Dan was ‘t vort mee de school gedaon. (Dan was het vanaf dan gedaan met de school, dan moest je gaan werken).
Voortaan is eigenlijk afkomstig van ‘van nu af aan’. Het is een contaminatie oftewel een samentrekking.
Weer wat geleerd?
Tot volgende week!
