Dialect: nog meer ‘sjaans’

Jan, iek slaog ‘n weekske over meej ’n stukske te schrèève. Want ak iet van sjaans ooi afgeweete, dan waor iek gin vrijgezel mir gewiest eej. Dus wa mot iek daor nou over schrèève?’ Zo begint Richard Musters zijn verhaal, om dan toch verder te gaan:

‘Natuurluk em iek wel ’s sjaans gad. Mar da waor dan altij van manne waor iek nie meej wou sjaanse. En ad iek meej un leuke vent probeerde te sjaanse, dan zoog tie mèèn nie staon. Dus sjaanse en iek da is gin goeie combinaosie. En meschien zen d’r wel leuke venters gewiest wör, die meej mèèn emme wulle sjaanse, mar dan em iek da niej in de gaote gad. Asse da bij ’n aander doen dan zien iek da mjeestal wel, mar daor edde zelluf niej zoeveul aon eej. Mar ge mot njooit de moed opgeeve, dus meschien da’k over un paor jaore un stukske vör oe kan schrèève over sjaanse. Mar nouw zit da d’r nog niej in.’

Nou Richard, onze lezers (en ik zelf natuurlijk ook) zullen voor je duimen.

Yvonne Rijk legt uit dat ‘sjaans’ meer is dan alleen iets ondeugends: 

‘Jan die deenkt bij ut woord sjaans emme gelijk on de ondeugende betjeekenies van dees woord. Mar ut kan ok gewoon betjeekene; “geluuk emme.”

Agge nwooit iets wient ien de loterej dan zegde ok: “Iek em nwooit gen sjaans.”

En atter nen koereur oef beveurbeeld un voetbalploeg wient dan wôôrter ok wel gezegd. “Zemme gewonne, mar zemmen ok wel sjaans g’ad.”

Van die aandere betjeekenies emmek nog un schwoon veurbeeldje. Iek kannet men eige zelf nie mer erienere, mar oos moeder vertelde ut altij, oemda ze der vroeger zo oem gelachen emme.

Iek was un jaor oef zeuve en oos vaoder was pas gestorve. Un taante kwam jeel veul baaj oos tuis. En oep nen dag wôôrde iek die taante teeg oos moeder zegge: “Weete gij da d’al da da maske moet gon trouwe? “ 

“Neije”, zeej oos moeder, “ iek wiest genêêns dat die al sjaans oi.”

Blijkbaor ooi iek da goed ien mun ôôre geknôôpt. Want veul laoter liepe we oep de Puutse kermis, ok mettie taante der baaj. Achter oos liep blijkbaor nen man dieja nogal veul naor oos moeder keek. Toen zeej die taante tegen oos moeder: “Iek gelwoof dagge sjaans et.”

Iek wôôrde da en zeej toen jeel beneepe: “Moet oos moeder nou mè zijn gon trouwe? “

Geluukieg was da nie zo, mar zemme der wel diekels nog oem gelache.’

Een leuke anekdote, Yvonne! Verhalen uit je kindertijd zijn dikwijls de mooiste.

Ook Peter Borremans heeft natuurlijk weer het nodige binnengebracht. Ik begin met zijn persoonlijke verhaaltje, al is het maar klein:

‘Iek zien veul vrouwe en mèède, mar sjaans kreeg iek niej. Dat ies mar goej ok. Meej un aandere vrouw, buite wijle mun moeder, zal iek niej kunne saomewoone.’ 

In het boek Onder ons gezegd ... in Brabant (het eerste boek met deze titel van Cor Swanenberg, uit 1993; in 2011 verscheen een dergelijk boek voor de tweede keer) vond Peter een aandoenlijk gedichtje over het onderwerp ‘sjaans’:

Zômmediine

Ze he nor men gelaagen

en ‘n protje mee men gemokt

En toen men ôôge d’heur zaage

wieren-’r vier lichjes ongemokt.

Ze was aalt ôk wè verlege - 

‘k ha-’r nog nôôt geheurd;

en ik ha mist ôk mar gezwege

- d’r wordt qal zat gezeurd

in de wèèreld. En ik ha tèèd.

Mar naa is dè vort aanders.

‘K za-’t-’r zegge: “Mèèd,

ik zie oe gèère.” - Een aander

maag de kaans nie krèège

dettie heur hartje van men stilt

allèèn mar dur men zwèège.

Dit gedichtje is geschreven door Lauran Toorians.

Toevallig

Het toeval wil, dat ik deze dichter best goed ken. Ik ben ook al verschillende keren bij hem thuis geweest, al was het dan om zijn levenspartner Marja van Trier te interviewen voor het tijdschrift Brabants, kwartaalblad over Brabanders en hun taal. Maar er is nog een reden waarom dit gedichtje mij genoegen deed.

Onder ons gezegd ... in Brabant was een geweldig idee van Cor Swanenberg. Hij liet tientallen dialectsprekende en -schrijvende Brabanders in verhaalvorm of in een gedicht vertellen wat hun tien favoriete dialectwoorden waren. Vele jaren later deed hij dat nog eens, samen met Michel de Koning. De mooiste teksten uit het eerste boek werden opnieuw opgenomen en aangevuld met teksten van nieuwe auteurs. Een daarvan was ik. Andere deelnemers waren o.a. Frans Nefs uit Halsteren, Hans Heestermans uit Bergen op Zoom, Toine Nooijens uit Etten-Leur, Willy Groffen uit Hoogerheide, Elly Schepers-Corstjens uit Oud Gastel en Wim Ernest en Jan van Nassau uit Roosendaal.