Dialect; nog meer reacties op Perreweps

‘Netuurlek weet ik wel wadat da woord betjeekent’, zegt Yvonne Rijk. ‘Mar jeerlek gezeed gebruik iek ut zelf nwoot. Iek zeg altij gwôôn weps tege zo un bjeesje.

Mar iek deenk toch dagget woord perreweps iet mej peire te maoken et. Da deenk iek oemda ze ien Zeelaand tege un perreweps un “peerebieje” zegge. En daormej bedoele ze dat die bjeeste diekels oep peire ziete. Iek em welies un peir g’eete en ienjees kwam er zo un rot weps uit. 

‘k Em et nie zo oep die bjeesjes. Ze kuune ljeeluk steeke. Ze zeggen altij agge der niej naor slaogt dazze dan ook nieks doen. Mar iek gelwoof da nie.

Ien de zoomer emmek de vliegemepper mjeestal baaj d’aand. En atter toevallig zo un weps ien un glas mej zoetiged ziet dan doen ik er gaauw un biervieltje oef iet aanders oep, zodat die weps er nie mjeer uit kan vliege. Ge begrept da ‘k da drienke dan niemer moet emme. Da gwooi iek dan gaauw un eend van me vandaon ient zaand.

Oep un terras edde da netuurlek ok welies. Dan doen iek utzelfde, mar agget glas dan nog bekaant vol ies iest un duure weps. Mar alles beter dan dat da rotbjeest steekt.

Agge toch gestooke woort dur un weps moetter azijn oep doen. Temienste da zegge ze toch.

‘K em ut geluukieg nog nie diekels baaj d’aand g’at. We waore ies nen kjeer mej un buus oep reis en toen wierter ok iemand dur un weps gestooke. Die kreeg nun jeele dieke kop en moes naor den dokter. Geluukieg liep ut goed af, mar we waore dur toch van geschrokke.

A d’iemend zun eige mej un moeilijke zaok bemoeit, dan zegge ze welies: “Ej steek zun aand ien un wepsenest.” Da d’ies netuurlek figuurlek bedoelt, mar iek begrijp die uitdruukieng wel. Ge kuunt dan nen ôôp probleeme krijge, net zo as wanjeer dagge oew aand letterlek ien un wepsenest zou steeke.

Iek moetter nie aon deenke....’

Monda van Diesen schrijft het volgende:

‘Allereerst natuurlijk hartelijk gefeliciteerd met het behalen van de derde prijs bij de dialectschrijfwedstrijd in Lieshout. Je beschikt over veel fantasie. Knap hoor om een verhaal zomaar uit je duim te zuigen.

En nu gaan we het hebben over perrewepse!

Perrewepse, of wepse, zèn ververvelede bjeesjes. Iek zèn d’ur nie zo bang van, alhoewel iek wellus gestoke zèn dur zo’n bjeesje. En da dee flienk zjeer. Jeen van m’n kleindochters (ienmiedels volwasse) ies t’er as de dwood zo bang vur! As ter jeene ien d’ur buurt komt, dan lwoop ze haard weg, al roepende: mama, mama!

Iek zèn ok wellus gestoke dur n’en hommel. Iek docht da’t ie nie stoke, mar iek em het gewete. Iek kon ‘saves nie mjeer lwope, zo zjeer dee da.

Sommigte meesse zèn allergisch vur wepse en biejesteke, die moette dan direct naor den dokter gaon.

Mar het zèn ok jeel nuttige bjeesjes, we zouwe nie zonder de perrewepse kunne. Dus: nie dwood maoke meesse.

Iek em van m’n leve al jeel veul bjeesjes gevange mèj m’n snappie. Een klein apparaatje mèj een schuifke. Ge zet den opening vurziechtig over de spienekop (of weps) agge die te pakke kunt krijge. Ge schuif d’ut terug diecht en dan laotte n’um buite wèr vraai. Een jeel goeie uitviendieng.’

Peter Borremans schrijft: ‘Oeneer er un perreweps bij mèèn ien de buurt ies, dan jaog iek em weg. Want un perreweps kan oe steeke. Iek denk dat perrewepse mèèn vroeger wel jins gestoke ebbe. Zoow un steek van de perreweps voelde. Volges ut boek van dokter A. Vogel zuige we ut gif zoow snel meugeluk uit de wond. Ien ut geval van un bijesteek verwijdere we jirst de angel. Dit zen de juiste maotregele. Daornao wrijve we de plek vurzichtig ien meej un zalf. Ienwendig kunne ze oe ok wa geeve.

Iek ken meese die zeer efteg op un bije- of wespesteek reagere. Daor kunde flienk ziek van worre.

Oeneer ge un bij of wesp binnegekreege et, dan ies dit levensbedreigend.

Oeneer er un perreweps ien de buurt van mun glas ies, dan leg iek bevobbeld un bierviltje erop.

Bij Titurel eb iek bieje getjeekend.

Biejeneuning at iek vroeger, nu niej mir.’

In een van zijn vele boeken heeft Peter nog het volgende gevonden: 

Nipse (Nispen, een kerkdorp van Roosendaal), perreweps (gewone of perenwesp) of bijvoorbeeld geps (gesp). Kennelijk is het de West-Brabander niet mogelijk de juiste uitspraak te maken want consequent wordt de volgorde van de ‘s’ en de ‘p’ omgedraaid. Nog merkwaardiger daarbij is het woord ‘gepsen’, dat bepaald niet staat voor het meervoud van ‘gesp’. “Toen ‘k de garde achter m’n klôte kreeg zijn ‘k ‘m mar gaon gepse.’ (”Toen ik de veldwachter achter mij aan kreeg ben ik maar gevlucht.”) Tot volgende week!