Reageren op dialect: Goeje doele

Perreweps (het woord van de vorige keer)

Ik heb u al duidelijk gemaakt, dat mijn gevoel, dat het woord ‘perreweps’ afkomstig zou zijn van ‘perenwesp’ helemaal fout was. Het komt van ‘paardenwesp’, zoals Jos Swanenberg mij heeft uitgelegd. Mijn dorpsgenoot Bert Zwiers reageerde als volgt: ‘Ik (als Tukker) had meteen door dat het paardenwesp was!’ 

Henk van Aert uit Halsteren reageerde tot mijn grote blijdschap ook weer een keer. Op zijn bekende, wetenschappelijk gefundeerde manier nog wel!  Zie hier zijn verhaal:

,,Van Nattehis tot Biologie”.

’n Ouwere broer van mijn zat al op ’t Moller toen’k nog mar ’n kulleke waar.

Een van z’n vakke waar Natuurlijke Historie (bijgenaomd Nattehis). En vor dà vak stong op z’n boekelijst’n dik leerboek van de mens- en dierkunde.

Ik kon nog nie leze, mar in dà boek stonne meraokels veul plaotjes. En toen ‘k dà in de smieze kreeg, gieng ‘k, stiekem, in dà boek zitte blaojere, as ’t thuis waar, en m’n broer nie in de buurt.

Toen ‘k d’opgaove: perrewepse leesde, moes ‘k wir aon dà boek denke. Van plaotjes kijke kunde ok veul lere, o.a. dat ‘r verscheiene wepse zijn.

In augustus, as de Reine-Victoria-pruime rijp gienge worre, krege me last van gewone wepse in de bogerd. Die aar ‘k lere kenne deur dà boek. Dà ware snoepers van die pruime en onze vaoder waorschouwde d’rvor dà ze gemeen konne steke. Mar ik waar ’n eigewijs opneukertje en wier toch ’n keer in m’n hand gestoke, want ik moes ‘r toch ene vastpakken, ee.

In dà boek van mijn broer stonnen ok nog andere wepse. En daorom em ‘k ’t nog ‘r ’s opgezocht. Jao, dà boek van m’n broer em ‘k nog altij. Jaore geleje em ‘k dà van ‘m gekrege. Op blz. 318 staon ’n tal naome van wepse. In d’n tekst staot o.a. ’t volgede: ,, ln rust plooien wespen hun voorvleugels, iets wat de bijen nooit doen. Behalve de gewone wesp (Vespula vulgaris L. 1758), die meestal in de grond nestelt, wordt het horentje, hoornaar of paardenwesp (Vespa crabro L. 1758) zeer gevreesd om zijn pijnlijke steek. Het is groter dan het eerste en zijn borststuk veel bruiner.”

M’n vaoder noemde zo’n hoornaar horzel. Mar dà klop nie. Horzels zijn vliege. Nen paardenhorzel (Gastrophilus haemorrhoïdalis L. 1758) is dus nen vliegesoort (plant zich vort via paeremaog). 

Mar hoe komme ze d’r bij om ’n wepsesoort perreweps te noeme?

Zo’n weps maolt plantematriaol mee z’n kaoke tot ’n papke om dad aon de larves te voere. En edde wel ‘r ’s gezien hoe ’n paerd nen bos gras of hooi maolt vordà ’t ingeslikt wor?

Nen slimmerik ed in ’t verleje dà maole van ’n paerd en nen wepsesoort mee mekaor vergleke en de naom perreweps (paardenwesp) waar ,,gebore”.

En hoe wesp ’n weps is geworre is nog ’n ander verhaol.

En vind ’t gek dà’k biologie zijn gaon studere in Utrecht?

Neie, toch!

Richard Musters komt eerst even terug op mijn deelname aan het Dialectenfestival in Lieshout: 

‘Nog gefeliciteerd met je 3e plaats! Ontroerend verhaal.’ (Dankjewel, Richard).

Daarna volgt zijn bijdrage over de perreweps:

‘Iederjin die wit dagge njooit naor un perreweps of un biej mot slaoge. Daor worre ze alleenig mar agressiever van. Mar probeer mar is stil te blèève zitte atter zoone perreweps rond oew kop vliegt.

Jaore geleeje zen iek is goe weg gekomme. Iek waor un stukske aon ut fietse op munne koersfiets. Da waor nog in de tèèd da we zo stom waore om zonder elm op te rije. Zo laank geleeje al. En iek reej daor bij Toole. Plots voelde iek iet in m’n aor. Dus iek meej m’n aand dur m’n aor en wa denkte? Presies tusse twij viengers ield iek un perreweps vast. Iek schudde natuurluk gelèèk meej m’n aand zoda iek d’r vanaf waor. Mar daor waor iek toch goe weg gekomme. Vur utzelfde geld ooitie me in munne kop gestooke. Of in m’n aand. Nouw zen iek gelukkig niej allergies, mar lekker is ut niej agge gestooke wort. 

Wieste gullie trouwes da 2024 ut jaor van de perreweps is? Da kom omda ut un nuttig bjeesje is. Mar oe nuttig dattie ok zen, iek em ze liever niej bij mèèn in de burt wor.’

Het nieuwe woord

Marius Weber mokte vlak vur z’n ooverlijje ‘n prachteg boek mitte tietel: De cirkel van een dwaas is vierkant. De opbrengst schonk ie aon tweej goeje doele: Stichting Emoties, omda daordur weense van kaankerpasjente vervuld worre, en Stichting Brabants, omda daormeej de Braobaanse diejelekte worre bestudeerd en gepromoot.

Mar oew denkte gij oover goeje doele? Welleke goeje doele steunde gij? En waorom? En waorom aandere nie? Zèède gij ‘n vurstaander van ‘t steune van goeje doele of vinde gij da te regeerieng da mar mot doen?

Uw reactie is tot en met dinsdag 16 juli 2024 van harte welkom op het inmiddels wel bekende adres: luysterburg01@ziggo.nl.

Tot volgende week!