Bij de notaris: Handelingsbekwaam?

Soms kom je als notaris verhalen tegen die je aan het denken zetten. Verhalen waardoor je je realiseert hoe snel de samenleving verandert, maar ook hoe kort geleden sommige vanzelfsprekendheden helemaal niet vanzelfsprekend waren.

Neem de positie van de vrouw. Het is nauwelijks voor te stellen, maar pas sinds 1956 is de gehuwde vrouw in Nederland volledig handelingsbekwaam. Vóór 1956 had een getrouwde vrouw voor allerlei juridische en financiële handelingen de toestemming van haar echtgenoot nodig. Een woning kopen, een overeenkomst sluiten of bepaalde financiële beslissingen nemen? Dat kon vaak niet zonder toestemming van de echtgenoot.

Vanuit de gedachte van die tijd was dat kennelijk heel normaal. De man zorgde voor het gezin en regelde de belangrijke zaken. Hij wist wat goed was voor zijn vrouw en behartigde haar belangen. Als we daar nu op terugkijken, voelt dat bijna onwerkelijk.

Ook bij de aankoop van woningen was dat verschil lang zichtbaar. Tot begin jaren tachtig werd een woning bijna altijd, automatisch, alleen op naam van de man gezet. De hypotheekakte moest meestal wel door beide echtgenoten worden ondertekend. De vrouw was dus mede aansprakelijk voor de hypotheekschuld, maar werd formeel niet als mede-eigenaar van de woning geregistreerd. Ook dat vond men destijds heel gewoon.

Inmiddels is de wereld gelukkig veranderd. Vrouwen studeren, werken, ondernemen en bouwen zelfstandig vermogen op. Dat zie ik dagelijks terug in mijn notariële praktijk.

Toen ik in 2011 werd benoemd tot notaris, was ik de eerste vrouwelijke notaris in Bergen op Zoom. Dat voelde bijzonder, al realiseerde ik mij toen misschien niet volledig hoe snel de ontwikkelingen zijn gegaan. Nog geen zestig jaar eerder konden gehuwde vrouwen immers niet zelfstandig handelen. En nu staan vrouwen ongeacht hun burgerlijke staat aan het hoofd van bedrijven, organisaties en notariskantoren.

Onlangs zat er bij mij een vrouw aan tafel voor de ondertekening van een akte van verdeling. Zij en haar partner waren uit elkaar gegaan en zij nam de gezamenlijke woning over. In de praktijk is het nog steeds vaker de man die na een scheiding het huis overneemt. Voor deze mevrouw was het daarom een bijzonder moment.

Na het ondertekenen bleef ze nog even staan. Ze vertelde dat ze er trots op was dat zij de mogelijkheid had om de woning over te nemen. “Ik heb altijd hard gestudeerd en gewerkt, en dat betaalt zich nu uit”, zei ze.

Die opmerking bleef bij mij hangen. Niet alleen omdat het een persoonlijk succesverhaal was, maar ook omdat het laat zien hoeveel er in enkele generaties is veranderd. Van een tijd waarin een vrouw toestemming nodig had om belangrijke beslissingen te nemen, naar een tijd waarin zij die beslissingen zelf kan nemen. En dat is iets om bij stil te staan.