Dialect: Assie (3)
AlgemeenHet is bijna Pasen en daarom tracteer ik jullie op een extra gedicht van Toine Nooijens over een kip, een ei en nog veel meer. Niet schrikken, in het dialect van Etten-Leur (en ook van sommige Woensdrechtse dorpen) is het woord voor kip: tiet.
ÓZEN OF…
De zon scheen en twee tíete wulde ‘s gezelleg buurte.
Mar gèf wa bruine kiekskes stóke daor ‘n stokske vur!
Ze gopte van d’n onger; líete da, al píepend, weete.
Gin aonsluitieng! Die tíete are da totaol nie dur!
D’n jinne kaokelde z’n bèst; keek kippeg in de rondte.
“Zeg, tíet”, vróóg ze beneepe, “waor kan ik m’n ei nou kwijt”?
D’n aandre knikte en ze wees: “Kek daor, mwòi in de schaoduw”.
“Bedankt”, ríep ze; schóót ‘r op af… Gelukkeg! Net op tijd!
Zes kiekskes kwame aongerend; wulde da ei bekijke.
Wa grwòte are voer in d’rren ópe kwèk gepropt.
Nuwsgiereg dowe ze ‘t om. Wow! Iets om mee te speule!
Mwòi nie! ‘n Grwòt aand schóót omblaog en ‘t wier rap geropt.
‘n Luie kat laag in de zon d’r kaoter te verwèrke.
Ze waar ‘n bietje zat geworre van d’r melk mee rum.
Da kreeg ze jees per week, wies ze, vurraf al likkebaordend
en as ‘t wòit vergeete wier, dan waar ze uit d’r um.
N’n ond kwaam blaffend tusse al die tíete in gespronge.
Ze fladderde geschrokke wild omwòg, weg bij da bjist.
Da docht, schent, dat ie ‘n nuw spelleke aar uitgevonne,
toddad ‘n stem ríep: “Af! ‘t Is nie alle daoge fjist”!
D’n ond viel stil; verschóól z’n eige toen mar in de boskes.
‘n Tíet docht: “Goei plek vur m’n ei”; aar da al ingepikt.
‘t Struif dróóp van z’n lijf, toen ie ‘r, krrrak, vlot op gong zitte.
Die waar wel efkes zóet, vurdat ie da schwòn aar gelikt.
Dad is nou ózen of, dus boordevol mee gruun en leeve.
G’oefd echt nie daor te zen om te geniete van oe rust.
Miaauwe, blaffe en gekaokel zuld ‘r aaltij wòre.
Mar ‘t is góed om ‘r te zen. Echt waor, da zèg ik grust!...
U heeft nog de bijdrage van Peter Borremans tegoed. Hij begint op de gebruikelijke wijze met de vertaling: assie is as. Om te vervolgen met de definitie: assie is verbrandingsrest van kool, hout, enz.
Daarna volgen de bij Peter bekende uitdrukkingen: IJ kom d’ier z’nne n’assie uitkruije (Hij komt hier zijn ongenoegen kenbaar maken).
Afgeleide woorden zijn bijvoorbeeld: assieschuif (asla, lade van een kachel voor de as).
Assies is niet het meervoud van assie, maar betekent: hersenen. Ook arsus.
In Bergen op Zoom is Asselewoensdag het dialectwoord voor Aswoensdag. ‘Vroeger gieng iek op Asselewoensdag nor de kerk vur un assiekruiske.
As ur braand ies, dan wor ut as, mar niej alles wor as.’
Als een Bergenaar uitroept: ‘Schet in d’n assie’, bedoelt hij: ‘Ach, kom nou! Ga weg!’
Een mooi woord in Berrege is ook: assiekatje. Dit is een katje dat in het najaar is geboren. Assiekatjes bleven zwak en zagen er onderkomen uit, hadden het koud en lagen voor de asla van de kachel. Het betekent echter ook: een onverzorgde, verfomfaaide vrouw, vaak met piekhaar en vieze nagels.
De atleet in Peter komt naar boven als hij vertelt: ‘Op sportpark Rozenoord ien Baarege laag vroeger un 400 meter sintelbaon. De sintelbaon ies ondertusse veraanderd ien un kunststofbaon.
De Belze noemde de sintelbaon un assieschuif. Assieschuif ies de naom van ut klupgebouw van A.V. Spado.
De Belze noeme un sintelbaon ok assiepieste.
Ien Baarege staot un Jan van Asbaank. Dit ies un plaantsoenbaank, geplotst ter naogedachtenis aon wetouwer Jan van As bij de iengaank van ut Anton van Duinkerkenpaark.’
Een grappig grafschrift vond Peter bij Piet Heerkens:
Hier lee Vandersaande
as stof en as as
zooas ie van naom en
van wezen was.
Tot volgende week!
