Dialect: Persessie (3)
AlgemeenVoordat ik u ga vertellen wat Peter Borremans allemaal heeft gevonden in verband met het woord persessie, moet ik toch eerst even kwijt dat ik een beetje trots op hem en op mezelf ben. Op een piepklein briefje heeft hij mij namelijk toevertrouwd, dat hij bij Titurel al verschillende keren mijn kerstgedicht Intervjoew heeft voorgelezen. En dat niet zomaar, maar voor een film.
Dat vind ik nou eens prachtig! Dankjewel, Peter, en zou ik te zijner tijd die film ook mogen zien? Dat zou ik erg op prijs stellen.
En dan nu de persessie. Peter schrijft hierover: ‘Meschien ben iek saome meej aandere kleuters van de kleuterschool ien de Kloosterhof van ut vurmaolig klooster gewiest. Daor waore vroeger nog persessies.
Als jirste kemuuniekaant giengde ien un rij nor vurre.
Naodien eb iek ien de kerk verscheiene persessies meejgemokt, zoeals meej Palmpaose, Paoszaoterdag en de Kruisweg (vrijwillig). Soms gieng iek vanuit de kerk, nao de uitvaort, meej nor ut kerkof.
Persessies van vroeger waore vur mun tèèd. De Bendrechse Begankenis en de H. Zuster Marie-Adolphinepersessie ken iek van de media.
Iek eb vroeger wel beewegplak bezocht.
Wijle mun moeder ies un kjeer op beeweg nor Loerd gewiest, daor zen ok persessies.
Wijle mun vaoder moes niks ebbe van de Maria-ommegaank ien Baarege, want ij zoog daor meese die ok aon de vastenaovedoptocht meejdeeje. Mun vaoder en de Baaregenèèr, de Baaregenèèr wit ut altij beter.
As iek erstellende van un blessure ben, dan dink iek aon de persessie van Echternach, naomelek vèèf passe vuruit en drie passe aachteruit.
Aandere persessies ken iek van de media.
De vrouwkes Yvonne en Monda kunne oover persessies mir vertelle dan iek.
Tèèdes de Maria-voettocht ed de Lösterbörg zeeker veul dialekt gepraot.’
Dat heb ik zeker gedaan, Peter, want als je als dorpsgenoten met elkaar praat doe je dat natuurlijk in je eigen dialect.
Nu we het toch over de Maria-ommegang hebben gehad, stuurt Peter me een gedichtje ter gelegenheid van de ommegang van 1998, geschreven door Frans Nefs:
Wereldberoemd in Berge ...
Me stonge al driekwartier lang
te kijke naar de Maria-ommegang
en hadde de duvel en ‘t ouw testement al gezien,
toen mijn buurvrouwke ineens tege d’r vriendin zee:
‘Kek, Wim, de zanger van de Glacis, zonder bril,
lopt daar in ‘t midde mee.’
‘Hij wel mee al die bulle om z’n lijf en zonder z’ne bril.
Hij wel ...’, konstateerde ik kil.
Ik heb dat, heel gelate,
toen zo mar wà gelate.
Ze stong al drie kwartier
naast ... Frans van de Glacis
mee de mandelien.
Maar ja, dà zag ze nie.
Die had ze nie gezien.
Peter zou Peter niet zijn, als hij niet begon met de begripsomschrijving van het te bespreken woord: ‘Persessie is processie. Beeweg of begaankenis betekent bedevaart.’
In het boek Brabants Mooiste Woord vindt hij: ‘Begankenis, begaankenis: Bedevaart, drukte, gedoe. ‘Tis ‘n hil begankenis’. Het grondwoord is ‘begaan’; naar een plaats toe gaan. Daaruit is de betekenis ‘processie’ ontstaan, en vervolgens ‘bedevaart’ en ‘drukte’.
In het boek Nederlandse zegswijzen vindt Peter: Men kan niet luiden en in de processie gaan. Men kan geen twee dingen tegelijk doen. En een andere zegswijze: Een stomme bedevaart doen. In het dagelijks leven gezegd voor: alleen wandelen, of: met weinig spraakzame mensen op reis zijn. Soms ook voor: naar het toilet gaan.
In het boek Onder ons gezegd in Brabant staat een voorbeeld van begenkenis in de betekenis trammelant, omslachtig gedoe: D’n doodgraver had ‘t gat te klein gemaakt en toen de grote kist eraan kwam, stopte de uitvaart. Haastig kwam ie met de “skup”, mar de hele uitvaart”persessie” moest wachten. Dè was ‘n begenkenis!
Als de bedevaarten naar Kevelaer trekken, zijn de bramen rijp.
Een processie van Drunen op Uilecoten. Gezegd over iets dat erg lang duurt.
Een Kaatsheuvelse processie. Gezegd van een file van bedelaars. Variant: Vrijdagse processie (Den Bosch). (In Kaatsheuvel woonden veel ketellappers, scharenslijpers e.d., die de boer opgingen. In Den Bosch kwam vrijdags een file van zulke lieden de stad binnen om te bedelen.)
Daarnaast heeft Peter nog een grote hoeveelheid interessante informatie over bedevaarten en processies bij me ingeleverd, maar daar hebben we helaas geen plaats meer voor. Ook bracht hij mij twee artikelen over het gebruik van de naam ‘Holland’, wanneer men ‘Nederland’ bedoelt. Een bar slechte gewoonte!
Tot volgende week!
