Dialect: Kwoope (2)

Deze dialectrubriek wordt niet alleen gelezen in Halsteren en de gemeente Woensdrecht, maar in de hele provincie Noord-Brabant en zelfs daarbuiten. Dat kan via de website nlutskebrabants.nl, maar natuurlijk ook via de website van onze eigen huis-aan-huiskrant zelf. Van tijd tot tijd krijg ik dan ook een reactie vanuit het oosten van onze provincie. Over het onderwerp kwoope bijvoorbeeld kreeg ik deze korte maar leuke reactie van Riny Boeijen uit Berghem:

‘Ja Jan, kopen op afbetaling was toen al helemaal in. Wehkamp is er groot mee geworden.

Bij ons thuis in de café werd er ook ‘gekocht op afbetaling’. 

‘Schrijft mar op, Wim’, zei menige klant dan. ‘Ik betoal d’aander wéék wel.’

Maar ja, ‘daander wéék’ zeiden ze soms precies het zelfde. En dus werd er uiteindelijk afbetaald met enkele kippen, een konijn en zelfs een gitaar. Dat werd mijn eerste (de gitaar, voor alle duidelijkheid).

Goeie groet, Riny’ 

En zal ik u nog eens wat vertellen? Deze rubriek wordt elke week ook driftig bestudeerd door wetenschappers die zich bezighouden met taal, dialecten en de ontwikkelingen daarin. Zij hebben bijvoorbeeld onmiddellijk in de gaten, dat Riny Boeijen het heeft over de café. Dat is spekje voor hun bekje! Hoe komt het, dat dit woord in het Standaardnederlands onzijdig is en in het dialect van Berghem niet? Komt dit vaker voor? Komt het omgekeerde ook voor? En hoe zit dat bij de taal die de jeugd tegenwoordig onderling spreekt?

Hoe meer je je met taal en dialect bezig houdt, hoe interessanter dit onderwerp wordt.

Maar nu wordt het tijd om weer naar ons thuisgebied te gaan.

‘Deze keer gaan we het hebben over kwoope en betaole’, schrijft Monda van Diesen uit Ossendrecht. Het prachtige verhaal dat ze schreef voor het Brabants boekske 2024 en waarmee ze de vijfde prijs behaalde bij de uitreiking van de Willem Ivenprijs, staat overigens afgedrukt in het juni-nummer van het tijdschrift Brabants, kwartaalblad over Brabanders en hun taal.  

Monda vervolgt: ‘Betaole doen iek tegeworrig bekaast altai mèj m’n baankpas, zo gemakkelijk!

Alljeen a’k wa d’aandgeld nwodig em, dan betaol iek kontaant, dan hoop iek wa kleingeld terug te krijge. Iek em altai een potje mèj muntgeld, want d’r kom weleens iemand aon de deur om lote of steunkaorte te verkwope of te collectere vur een goeij doel, Dan kunde toch wa geve.

Iek em nog wel een portemonnèj baii mèj m’n bodschappebriefke d’ur ien en het paske van Saover bevurbeeld en geld a’k gepiend em.

Iek moet nou ienjeens denke aon vroeger, toen alles kontaant betaold wier. Oos pa maokte zelf ijs en wai ontvienge veul kwartjes, duubeltjes en stuivers.

En daor maokte oos pa mwooie rollekes van. Hij maokte dur van vijf gulde, twèj veftig. En da kon ie zo goed, iek stong d’ur altai mèj bewonderieng naor te kijke.

As ge iet wult kwope vroegde gij Jan, wa doede dan. Iek spaar ergens vur as iek iet gère zou wulle emme. Iek zou nie gère iet oep afbetaolieng wulle kwope. Iek kan wel begrijpe da g’ed wel eens nwodieg zal zijn. Want as het wasmacien ien duige valt en ge ziet ien de kleine kienders dan kan het wel gebeurre da ge oep afbetaolieng moet kwoope.

Mar iek zèn daor nwooit gèn vurstaander van gewiest.’

Ook Peter Borremans uit Hoogerheide doet over kwoope weer een flinke duit in het zakje. Zo heeft hij bijvoorbeeld al mijn vragen beantwoord:

‘Vraog jin: Oe betaolde gij teegeworreg? Iek betaol teegeworreg ketaant en soms meej un baankpaske.

Vraog twij: En oe betaolde ‘t liefste, a ge daorin de vrije keus et? Als iek daorin de vrije keus eb, dan betaol iek ‘t liefste ketaant.

Vraog drie: Edde nog aaltij ‘n portemeneej bij? Iek eb nog aaltij ‘n portemeneej bij.

Vraog vier: Of edde die nie mir nwoodeg? Iek eb em nog aaltij nwoodeg.

Vraog vèèf: A gij iets wult aonschaffe wa d’jeel duur is, wa doede dan? Als iek iets wul aonschaffe wa d’jeel duur is, dan gaot mun broer meej.

Vraog zes: Gaode geld ljeene om ‘t gelèèk aon te schaffe? Iek gaon gin geld ljeene om ‘t gelèèk aon te schaffe.

Vraog zeuve: Kwoopt ‘t op afbetaolieng? Iek kwoop nikskenie op afbetaolieng.

Vraog aacht: Of spaorde totda ge ‘t kunt betaole? Gelukkig oef iek niej te spaore totda iek ‘t kan betaole.

Peter is niet op zijn achterhoofd gevallen! Lees maar: ‘Gelukkig oef de Lösterbörg niej te weete oew rèèk of aarem ge bent. IJ et ‘t oover iets wa ge jeel gèère zouw emme of da ge jeel aart nwoodeg et.

Dit was schoolmjeester Lösterbörg. IJ wor ien augustus taggeteg jaor.’

Tot volgende week!