Dialect: Mart (2)

Yvonne Rijk had problemen met haar laptop. Ze kon geen mails ontvangen of versturen. Daarom probeerde ze haar verhaaltje via haar telefoon door te sturen, maar dat leverde ook problemen op. Alle dialectwoorden die ze typte werden door de telefoon ‘verbeterd’ naar Standaardnederlands. Uiteindelijk is ze naar haar dochter gegaan om daar het verhaal op de computer uit te tikken en te versturen. Dan ben je toch echt wel een trouwe medewerkster aan deze rubriek! Hartelijk dank, Yvonne.

Mart

Ien iedere plaots ies er wel een mart. Ien sommigte plaotse zelfs mjeer as jeene. Peirdemart, vaarkesmart, koeiemart, ouwe mart, botermart en noem maar op.

Ier ien Ostrecht emme we ok un mart. Die mart, die et al jeel veul naome g’at. Oonder aandere Canadeseplein. Mar nou iest wer mart.

Oep al die marte ies ut diekels ok mart. Dan komme der martkwooplui mej allerlei kraome. Ien Ostrecht ies da d’ ok un tijdje gewiest. Zo un vijf oef zes kraome, mar da d’ ies al laank nie mjeer. Nou komt er aljeen nog mar nen viesboer.

Ien Antwaarpe edde de Vogeltjesmart. Vroeger verkochte ze daor levende bjeeste. Oonde, katte, kiekes, vogeltjes en nog wa van die vremdere bjeeste. Da d’ies nou nie mjeer. Eigeluk wel goed, want ut was best zielig vur die bjeeste. Die zoote daor diekels ien un veus te klein kwooike ien de braandende zon.

Laank geleeje zen iek er ies gewiest mej nog un paor meese uit Ostrecht. Der stieng toen un kraom mej oondergoed. Dieje verkwooper riep den jeele tijd: “Schwoone combinaissons (oonderjuurke) meese.”

Nou was er baaj oos un vrouw baaj en die stieng ammel mar mej der aande aon die oonderrokke te voele. Oep un gegeven moment zegt dieje verkwooper tegen eur: “Medammeke, wa zijde gij toch ammel aont doen?” “Nou” zeej ze ,“gij zegt toch den jeele tijd, komt er ies aon.”

Peter Borremans heeft ook weer het nodige te vertellen:

‘Woogeraaje ed un wikmart. De wikmart ies vrijdags op ut Sint Lucasplein. Vroeger stonge er kraome, nu staon er waoges, van waoruit ze waore verkwoope. Soms kom iek op de wikmart. Vroeger was wijle Aary Opmans martmjeester.

Op Woogeraaje worre veul rommel- en vrijmarte georganiseerd. De rommelmarte zen binne ien de Kloosterof. Daor gao iek wel veul naortoe. De vrijmarte vur de kiendere zen buite op ut plein.

Naor de boekemart ien Ostrecht gao iek ok veul, naor Yvonne en aor team. Daor kwoop iek veul dialectboeke vur de dialectrebriek van de Lösterbörg. Ut Baargs spreekwoordeboek eb iek daor nog nie kunne vinde.

Woogeraaje ed Lentefeeste, op Emelvaortsdag kunde daor buite spulle kwoope. Woosdrecht ed ien de mond augustus zun Jaormart.

Woosdrecht ed un Marktje (martje). Daor staon uize en vrijstaonde woninge. Daor ies ut klimme en daole.

Mijn aandere collega-schrijvers zulle wel aandere veraole oover de mart ebbe.’

Behalve deze lokale wetenswaardigheden heeft Peter natuurlijk ook weer gesnuffeld in de nodige woordenboeken.

Mart betekent markt. IJ gao donderdag altij nor de mart. Gij kwoop nog altij bollekes op de mart.

IJ ies van alle marte tuis (Hij heeft overal verstand van).

Da kuunde nou wel marte (Dat kun je nu wel verkopen).

Martje is een kleine marktplaats, vroeger op de grens van polder en zand (Brabantse Wal) gelegen, nu als aantrekkelijk woongebied bekendstaand. Achter het Oorlogsmonument beginnend, tot aan het begin van de Schenkeldijk.

Hans Heestermans schreef ooit: ‘Ze zei: Wa da betreft, m’n rug is zo brééd as de mart van Bergen op Zoom’. Hiermee bedoelde ze dat ze zich weinig aantrok van wat mensen soms zeggen.

In het woordenboek van Halsteren en Lepelstraat vond Peter:

Markt. Mart. Z’aar ‘t nie onder de mart (Ze kreeg het er flink warm van). Deze uitdrukking heeft bij Michel de Koning een iets andere betekenis: IJ ee g’t nie onder de mart gad (Hij heeft in zijn leven al heel wat ellende meegemaakt).

“’t Is alle daoge gin kermis”, zee Hermans, “ok al staon d’r kraome”.

“Ik zijn zo ‘s luizemart wiesten houwe bij Marije”, zee Pietje, “mar bij zullie Marij daor komde ok niks aon de weet.”

Wat Peter scherp gezien heeft: Marte is ook een dialectnaam voor Martinus.

In diverse Brabants Spreukenkalenders heeft Peter gevonden:

Vrouwe bloot, handel dood (Heel zomers weer komt de markt niet ten goede).

Egge gèire goewd in de mert wilt leege, moete alleman gelijk geeve (Als je graag goed in de markt wilt liggen, moet je iedereen gelijk geven).

Daar heeft Peter ook weer gelijk in!

Tot volgende week!