Grjeel(e) 2

‘Wa d’n grjeel ies da wit iek niej’, schrijft Richard Musters, ‘mar grjeele ken iek wel. Die em iek zelluf un paor jaor geleeje nog gekocht vur m’n eige. Nie da iek die normaol gebruk wor, mar iek ooj un fjeesje en da waor in wa ouwere stijl. Un bietje in de stijl van Grease. Kende dieje film nog? Iek em um al un aontal kjeere gezien en ij blef mjooi. Meej dieje stoere, mar vöral knappe John Travolta die eigluk jillemaol nie zo stoer waor. En meej Olivia Newton John as muurblommeke da un sexy spetter wier. Jao das un bietje jeugdsentiment eej. De jeugd die ken tie film jillemaol nie. Mar da gif niks, alle generaosies emme d’r eige dienges.

Veurig jaor em iek trouwes ok nog un soort van grjeele gekocht. Iek wandel gèère mar in de winter ies ut vaok donker. Daorum em iek un soort van grjeele gekocht meej van die witte en rooje liechjes d’rin. Want ge mot altij wel wir veilug tuis zien te komme eej. Oudoe.’

Ad Borremans heeft ook de nodige ervaringen met:

Grjeele

Grjeele die draog iek nouw nie mjeer zovuul. Vroeger wel zoow as iek vurrege week heb verteld ak ’n broek van m’n ouwere broer moes afdraoge. Mar toen wij nog unne n’ond ojje, unne Dutse nerder waor d’ak meej op de ondesport zoot in Puut, gebrökte iek altij wel ’n greel. Da ojde nwoodug agge gieng speure. Dan deejde da greel bij ‘m aon en daoraon ’n touw van tien meeter. Ooze n’ond “Samba” deej da speure arstikke geere en ij kon ’t nog goed ok. Want as wij dan gienge treene op ’t speure en iek zeej: ‘Kom dan doen iek oew greel aon’, dan was ie nimmer t’ouwe. 

Mar dieje tijd ies vurbaoj, wij emme al laank ginne n’ond mjeer, mar da greel em iek nog wel liegge ien de graos. En greele die em iek al laonk nie mjeer aon gad.De leste kjeer da’k grjeele droog was toen da’k de rol van Sintereklaos moes vervulle. Toen oj iek die aon, da waore dur mee van die klipkes die ge dicht moes doen aon de raand van oew broek. Iek oj da docht iek goed vast gezet, mar d’r schoot er jintje los aon de vurkaant van m’n broek en da klipke klapte zoow teege ’t glas van munne briel aon. Gelukkug gin schaaj, mar iek eb daornor geen grjeele mjeer gedrooge. Nouw neeje da’s eigeluk nie waor, want ak nauw gon fietse em iek altij ’n koersbroek aon meej zoow ’n zjeem dur ien en da’s ok ’n broek meej grjeele. Mar die kunne nie los sprienge en dus ok gin schaoj aon riechte. Mar ien ’t begien oj iek dieje koersbroek nie aon, mar toen oj iek wel schaaj, want iek oj m’n eige dur gereeje en moes iek aon de gaank meej uijerzalf en babypoejer om alles wir ien orde te krijge daor onder. Dus daor blijf iek ’n broek meej greele vur draoge, das beeter vur mijn gevoel en munne onderkaant.’

En dan gaan we nu weer kijken wat Peter Borremans (letterlijk) heeft binnngebracht:

‘Grjeele betekent bretels. Gallege betekent ook bretels.

‘n Gjreelmaoker is iemand die paardentuig repareert of maakt.

IJ kreg ‘t grjeel aon (Hij moet van school en gaan werken). ‘t Grjeeltje n’aondoen wordt gezegd van een jongen die van school af komt en voor het eerst gaat werken.

Wir ien ‘t grjeeltje lwoope (Weer op het rechte pad zijn, weer netjes aan het werk zijn).

Ook in het Berregs is grééle een synoniem van gallege. A d’oew broek afzakt, motte gallege kòòpe (Als je het niet alleen af kunt moet je hulp vragen).

Over zichzelf vertelt Peter: ‘Vroeger droog iek un grjeel, van die wiete mej klipkes en ge kon di grjeel verstelle.

Al veule jaore draog iek gin grjeel mjeer.

Wijle mun vaoder droog ze vroeger ok.

Grjeele kwoopt ge ien un kleejaoziewienkel en op de mart.

Pèèrde draoge ok grjeele.

Iek ben op jin augustus 1978 bij ut WVS gaon waarke, dus toen kreeg iek ut grjeel aon. Ienmiddels waark iek niej mjeer vur mun sente. Ut waark dat iek bij Titurel doen daor krèèg iek gin sente vur.’

Tot slot citeert Peter uit het boek West-Brabants Zogezeed: ‘Galge droeg bijna elke jongen en man. Dat waren twee banden van linnen met elastiek, bestemd om er je broek mee op te houden. Aan de voorzijde zaten leren riempjes met twee knoopsgaten erin, aan de achterzijde kwamen de banden samen in een leren stuk, eveneens met twee knoopsgaten. Die werden aan de knopen van de broek bevestigd. Ze werkten perfect, herinnert Leo Geers uit Halsteren zich. ‘Nu heb je van die bretels met van die klipjes met karteltjes. Die ellendige dingen schieten soms ineens los. Je moet ze aan de rand van je broek vastklikken en je verrinneweert er je broek nog mee ook. Trouwens, wij noemden de bretels geen galge, maar grèèle, dat natuurlijk is afgeleid van gareel. Mijn huisarts, die oorspronkelijk uit Oud Gastel kwam, zei toen hij me een keer moest onderzoeken: ‘Doe de galge maar naar beneden’. Dus ook hij gebruikte dat lekkere Brabantse woord galge.’

Dat was het weer, beste mensen. Tot volgende week!