Zaand 2
Algemeen‘Ik wil graag reageren op het woord zaand’, schrijft Nico van Gaal uit Putte. ‘Zelf heb ik vaak de zin gehoord “gin zaand mir afgaon” oftewel genoeg hebben gegeten/gedronken.’
Dat klopt helemaal, Nico. Dat is in West-Brabant een zeer bekend gezegde. En dat wordt onmiddellijk bewezen door het gedicht dat Toine Nooijens uit Etten-Leur instuurde:
GIJ ZUL GIN ZAAND AFGAON…
Wij kunne echt nie zonder zaand. Ge zieg ‘t óveral:
‘n Bèrgske ier, ‘n wòpke daor; ‘t is ‘rvan vergeeve!
De zaandgrond is vur óze boere ommes idieaol,
want zullie - en wij wòk netuurlijk - motte daorvan leeve!
Waoróver kunde beeter buurte, as gwòn óver zaand.
De Zaandman wit ‘r alles van; mjeer ag ge zou verwaachte.
Zijn zaand is jimmel nie zo gwòn; da wor mee slaop vermengd,
vur schwòne drwòme, naachtmerries, in stille, donkre naachte!
Mar wulde ‘s iets flikke, wad ‘t daglicht nie maag zíen
en wòpte, dat ‘r niemand in oe eete róet zal gwòie.
Zörg, da ge rap te weete komt, wie da zou wulle dóen!
Bij ‘m motte, jil stiekem dan, zaand in z’n wòge strwòie!
Mar nèrges vinde zuvvel zaand, as op ós mwòie straand.
Daor bouwe ordes kienders urelang d’r zaandkesteele.
Alljeeneg blijve die nie staon. De zee nim ze strak mee.
Ij kan die mwòie kienderbouwkunst ommes nie góed veele!
Ik em begreepe, da da zaand soms gloeiendjit kan zen,
want “Braandend zaand en nèrges waoter”, wòrde ik Gert zienge
en Anneke zong óver “braandend zaand” uit volle borst.
‘t Gong bij zullie allebei óver dezelfde dienge.
‘n Mwòi veraol gaod óver óze dochter, toen nog zes.
Vur eure zaandbak ware wij mee emmers zaand gaon zeule.
Mar dochterlief gong ‘r nie in; bleef op ‘n afstaand kijke,
Oe papa mee wa vörmkes in de zaandbak zaat te speule!
Ik wit nog góed van vroeger, toen ik nog n’ snoppiek waar,
da mijn ós ma ‘n bord gaaf, afgelaoie vol mee eete.
Ze zee: “Ag gij di bord leeg et, zulde gin zaand afgaon”!
Da waar nou typisch echt ós ma. Da zal ik nwòit vergeete!...
Toine Nooijens.
‘n bord vur
Peter Borremans heeft weer voldoende materiaal aangeleverd om niet alleen deze rubriek te vullen, maar zelfs deze hele Halsterse Krant & Zuidwestkrant. Uit deze grote hoeveelheid koos ik een tekst van Giel van Gastel (Michel de Koning):
Schààrp zàànd
Mekàànt bij iederjin aon de wààrf lààg vroeger wel wà schààrp zàànd, (we noemen ‘t ok wel maoszàànd) om wà specie mee te kunnen maoken. Ik ‘em jin broer - dà witte gullie al, ‘ee - en die spulde-n-altij gèèren in ‘t zàànd. Op ne kjir ‘ààr-t-ie mee een slangeske wà schààrp zàànd opgezogen en ingeslikt. In paniek kwààm ie naor bienen gerend.
“Gaode daorvan dôôd?” vroog ie jimmaol wiet weggetrokken.
“Neie, wor manneke,” zee òòns moeder tegen ‘m en ‘ij spulde wir rustig wijer.
Dà-d- ‘ee-t-ie nog dikkels motten worren: “Gaode daorvan dôôd?” Waant mekaoren plaogen konnen we goed.
Ok aon taofel konnen we gèèf tegen mekaoren bezig zijn. En soms zee ‘r wel ‘s jin: “Da lus ik nie, wor.”
Dan wier òòns vaoder kwaod: “Wa?” riep ie dan, “Nie lussen? We zullen jou vetmesten mee schààrp zàànd en kietelkeien.”
Da leek òòns nou ok nie aolles. Bij òòns in de straot lagen mar genogt kietelkeien. Die zouen òòns gèèf zwaor op de maog kommen. Mjistentij aten we dan toch mar wà t’r op òòns bord lààg.
Dankjewel, Peter, voor dit leuke stukje. Over zichzelf schrijft Peter nog: ‘Iek ben gebore ien Roosendaol en getoge op Woogeraaje. Dees twij plakke liege op d’n zaandgrond. Soms lwoop iek en fiets iek nog op zaand, mun of ies van zaand en vroeger speulde iek mej zaand. Dur de bebouwieng ies ut gemakkeleker geworre. De zaandwege zen veraart en op d’n zaandgronde staon uize, kerke, bedrijve, schole, boerderije en gebouwe vur d’n gemjeenschap. Op d’n zaandgronde liege ok sportvelde en begraofplakke.’
