Boekpresentatie De Bergse Karmel

HUIJBERGEN - In het Broederhuis Sint Marie te Huijbergen werd zaterdag 31 mei een bijzonder hoofdstuk uit de Bergse geschiedenis opengeslagen. Drie heemkundige verenigingen - Halcherth, De Wilhelmiet en de Geschiedkundige Kring van Bergen op Zoom - presenteerden samen het boek ‘De Bergse Karmel’ van auteur Bas Augustijn. Een verhaal over Franse vluchtelingen, strenge kloosterregels en de kracht van stilte.

Het verhaal begint in 1901, toen Franse karmelietessen als een soort negentiende-eeuwse asielzoekers Bergen op Zoom bereikten. Verdreven uit hun klooster in Chartres door het antiklerikale Franse beleid, vonden ze eerst onderdak in huize Sint-Catharina en later aan de Grote Markt.
Priorin zuster Marie Madeleine Métivier had echter grootse plannen: een eigen klooster aan de Halsterseweg. Met steun van invloedrijke families zoals de Asselbergs werd in 1903 de bouw aanbesteed. Al in 1904 konden de zusters hun nieuwe thuis betrekken, compleet met in 1927 een schitterende kapel dankzij de familie Testers uit Halsteren.

Leven achter dubbele tralies

Tijdens de presentatie deelde onder andere broeder Pieter van Ginneken aangrijpende herinneringen aan zijn kindertijd. Als vijfjarige misdienaar kreeg hij een unieke kijk op het strenge kloosterleven. “Er waren dubbele tralies van gietijzer”, vertelde hij. “De zusters konden ons wel zien, maar wij zagen hen niet – alsof je met spoken sprak. “Het leven was van een bijna ondenkbare strengheid. Van 15 september tot Pasen – meer dan een half jaar – vastten de zusters. Gerard Franken, destijds koster, herinnerde zich hoe hij als jongen hosties bij de karmelietessen haalde. Liesbeth Cooijmans, al twintig jaar beheerder van de kloosterarchieven, deelde de vragen die zij van auteur Bas kreeg voor zijn onderzoek.

Het paardenverhaal

Een van de ontroerende verhalen die broeder Pieter vertelde, ging over een zuster die na vijftig jaar professie één hartenwens had: nog eens een paard zien. Alle ramen in het klooster keken alleen naar de hemel - contact met de buitenwereld was strikt verboden. Bij hoge uitzondering mocht de kolenboer uit Schijf zijn paard binnen de kloostermuren brengen. “De zusters hebben zich vergaapt aan dat ene levende paard”, vertelde Van Ginneken. Communicatie met de buitenwereld verliep via klokkensignalen. Als het eten op was, klonk elk half uur één tik. De hele omgeving wist dan dat de zusters honger leden. Anoniem werden zakjes brood bij de poort achtergelaten. Als de kolen opraken, klonk een ander signaal- en verschenen zakjes brandstof.

Van Halsterseweg naar Huijbergen

In 1970 verhuisden de zusters naar het rustige Alverno in Huijbergen. Het klooster aan de Halsterseweg had te lijden onder toenemende verkeersdrukte en achterstallig onderhoud. Ze namen zelfs hun kerkhof mee, inclusief het graf van pater Frans van Mansfeld - een sleutelfiguur uit het boek die oprichter was van de Boerenbond en Boerenleenbank. Het oude klooster brandde in 1972 af en werd in 1976 gesloopt. Op die plek staat nu appartementencomplex ‘De Karmel’ - een knipoog naar het verleden.

Einde van een tijdperk

In 1991, precies negentig jaar na aankomst, verlieten de laatste karmelietessen deze streek. Door vergrijzing en dalende roepingen werden de kloosters opgeheven. De zusters vertrokken naar Arnhem en Oirschot. “Ze lachten op de foto voor de krant, maar hadden pijn in hun hart”, aldus de auteur. 

Na de boekpresentatie kregen bezoekers een rondleiding door het Wilhelmietenmuseum, waar het boek verkrijgbaar was. Een bijzonder hoogtepunt was het altaarkleed dat Patrick Legein, zoon van de huisarts die van 1938 tot 1985 bij de zusters kwam, in 1970 van de zusters cadeau kreeg. 

Het boek van Bas ‘De Bergse Karmel’ voegt een bijzonder hoofdstuk toe aan de geschiedenis. Het werpt nieuw licht op een gesloten wereld en eert de zusters die in stilte een grote rol speelden in de gemeenschap. Het boek is verkrijgbaar bij lokale boekhandels en laat zien dat een verdwenen klooster nog altijd voortleeft in herinneringen en verhalen.