Een onbekende Armeniër in Het Laag van Halsteren

HALSTEREN / LEPELSTRAAT - Onlangs op een bijeenkomst van heemkundekring Halchterth raakte Chris Heynen kort in gesprek over een Armeense vluchteling die ruim honderd jaar geleden enige tijd onderdak heeft gehad bij zijn grootouders op de boerderij in Het Laag (Jacob Badtweg / Schansbaan). In de tijd dat Heijnen in zijn jeugd op dezelfde boerderij heeft gewoond, is er nooit over de jongen gesproken.

Wat er over de Armeense vluchteling bekend is, heeft hij bij elkaar gezet maar hij zou graag meer te weten komen. Hij is erg benieuwd of er na publicatie iets boven water komt aan nieuwe informatie. Wie was hij? Waar kwam hij vandaan en waar is hij heen gegaan? 

De kennis over deze vluchteling is eigenlijk alleen via bijgaande foto gedeeld. Het verhaal bij deze foto was en is voor de familie: ‘Oma en opa Heijnen samen met een Armeens vluchtelingetje. Oma, overleden in 1972 sprak soms nog liefdevol over hem, maar noemde nooit zijn naam’. Dit is alles wat we weten uit de overlevering: Een mooie, door een vakfotograaf gemaakte foto en de herkomst van de jongen: Armenië. We weten waar de afbeelding gemaakt is: Fotostudio Charles Van Velsen in Bergen op Zoom. Op de foto, gemaakt Ca. 1918-1920 staan v.l.n.r. Christianus Heijnen (1881-1959), Wilhelmina Johanna van Riet (1891-1972), NN Armeniër.

We zoeken informatie over deze Armeense jongen. Wie was hij? Wanneer en hoe kwam hij in Halsteren / Lepelstraat terecht. Waarheen is hij vertrokken? Waren er meer Armeense vluchtelingen, volwassenen en/of kinderen, in deze omgeving ondergebracht in de periode 1915-1920?

Er is enige aanvullende informatie uit de tijd dat deze foto is gemaakt. Dirk Roodzant (Terneuzen) heeft veel studie gedaan naar Armeniërs in Nederland. (Zie zijn boek De Armeense Gruwelen - 2021). Na hem in kennis gesteld te hebben van de foto leek het hem bijzonder interessant om te onderzoeken wie het jongetje was, waar hij precies vandaan kwam en of dat via een speciaal programma was, waarbij meerdere kinderen werden uitgenodigd of dat het een soort uitzondering betreft. Hij bleek nog geen speciaal onderzoek naar in Nederland ondergebrachte Armeense kinderen te hebben gedaan. Zijn onderzoek ging vooral over de vervolgingen en de Nederlandse reacties daarop.  Daarover heeft hij zijn boek geschreven. Incidenteel kwam hij wel eens een Armeens persoon in Nederland tegen in de archieven of als een verwijzing in een krant, maar niet als gevolg van doelgericht zoeken. Desalniettemin denkt hij dat er nog wel grond is voor een onderzoekje. 

Dirk vertelt: “Om een voorbeeld te geven Titus Brandsma, de rooms-katholieke priester, hoogleraar, journalist en verzetsman, is recent nog heilig verklaard door het Vaticaan. Titus had in Nederland ook een Armeens weesjongetje, voor wie hij zorgdroeg. Deze jongen heette Michaël Poladian en was tot Titus gekomen via het Apostolaat. Dit was het Apostolaat voor de Hereniging der kerken, die allerlei initiatieven nam om toenadering tot anglicanen, protestanten en oosters-orthodoxen te zoeken. 

De ouders van Michaël Poladian waren vermoord door de Turken en hijzelf was via allerlei omwegen in een Belgisch klooster terechtgekomen. Brandsma zorgde indirect voor hem en financierde vooral zijn opvoeding en school. Hij stuurde wat extra’s voor Sinterklaas. Michaël wilde graag priester worden, wat Titus Brandsma volledig ondersteunde! Vlak voordat hij werd opgepakt door de nazi’s, maakte Brandsma zich ervan gewis dat er voor zijn beschermeling zou gezorgd worden. Hij sprak hem kort en ook zijn pleegouders. De jongen bleef hem bezighouden tot zijn dood in het concentratiekamp Dachau in 1942.”

Dirk heeft onderzoek gedaan onder de Franciscanen in Nederland, toen in Utrecht, nu in Den Bosch en sluit af met: “Er zijn letterlijk honderdduizenden Armeense weeskinderen geweest als gevolg van de vervolgingen in het Ottomaanse Rijk tussen 1860 en 1923. Zij zijn over de gehele wereld terecht gekomen als deel van de Armeense diaspora!”

Reacties: Chris Heynen, telefoon 06- 53 302 397, e-mail: chris@tricover.com

of Janus van der Zande van Halchterth.