Woensdrecht herdenkt bevrijding op diverse momenten

ZUIDWESTHOEK – Oktober wordt een bijzondere maand. De bevrijding van de Brabantse Wal is die maand 80 jaar geleden en dat feit wordt op diverse momenten herdacht: “De Tweede Wereldoorlog ging niet alleen om vechten en schieten. Het was een sfeer, een toestand van onderdrukking, van angst en van bedreiging.”

De Slag om Woensdrecht, die plaatsvond in oktober 1944 was een ware hel, met weken van zware gevechten en enorme aantallen slachtoffers. Hoogerheidenaar Jan van Elzakker (82) werd in de oorlog geboren, en hoewel hij die niet bewust meemaakte draagt hij de oorlog wel met zich mee: “Mijn vader was in de oorlog bode bij de gemeente en werd commandant van de ondergrondse, die zijn hoofdkwartier had in de kelder van het gemeentehuis. Bij ons thuis was het motto altijd “horen, zien en zwijgen”. Naarmate ik ouder werd, werd ik me steeds bewuster van het feit dat de oorlog niet alleen draaide om vechten en schieten. Het was een sfeer, een toestand van onderdrukking door de bezetter, van angst en van bedreiging. Daarin ben ik vooral gefascineerd door de verhalen van burgers en burgerslachtoffers, mensen die hun woning, werk en hun basale levensbehoeften bedreigd zagen.”

Opgetekend

De verhalen waarin dat gebeurde heeft Van Elzakker zelf in groten getale opgetekend voor de diverse boeken die hij schreef. Met Louis Minnebach bracht hij in 2019 het boek “Het verdriet van Woensdrecht” uit, waarin het duo verhalen van 72 Woensdrechtse burgerslachtoffers vertelt. En hoewel dat boek alweer vijf jaar “af” is, zitten de verhalen nog altijd in Van Elzakkers hoofd. Het verhaal van twee mannen uit de Steenstraat bijvoorbeeld, die vlak voor de bevrijding zonder pardon werden geëxecuteerd omdat de bezetter meende ze met een Canadese verkenner te hebben zien praten. Of de negen Woensdrechtse chauffeurs die op een zondagochtend in 1940 uit hun huis getrommeld werden en orders kregen om marechaussees naar Engeland te vervoeren, zonder te weten dat ze pas een jaar later weer contact met hun thuisfront zouden hebben en pas na bijna vijf jaar weer thuis zouden komen, in een Woensdrecht waarvan ze het lot alleen uit brieven kenden: “Dát is de oorlog”, zegt Van Elzakker, “een toestand die de levens van mensen in een seconde compleet kan veranderen, zonder dat ze militair of bij gevechten betrokken zijn.”

Uiteindelijk werd Woensdrecht op 24 oktober 1944 ontzet door de Canadezen, maar niet nadat op vrijdag de 13e – Black Friday – een frontale aanval uitmondde in een ramp, met 56 Canadese doden en ruim 180 gewonden tot gevolg.

Tentoonstelling

De herdenking van de bevrijding begint al deze week met een tentoonstelling van Stichting uit de Kunst in de centrale hal van het gemeentehuis, met werken rond het thema “80 jaar bevrijding: bij de opening vertelt Jan van Elzakker over Gerrit Dingemans, een familielid van zijn echtgenote, die in de jaren ’60 naar Australië emigreerde, uit angst voor het communisme. Zijn schilderij van de in de oorlog verwoeste Stompe Toren, waarmee hij een schilderswedstrijd won, hing jarenlang in de raadzaal van het oude gemeentehuis en hangt ook nu nog in het gemeentehuis. Ook refereert hij aan Alois Schicklgrüber, een Oostenrijker die zijn zoon verbood naar de kunstacademie te gaan. Die zoon raakte daardoor verbolgen en werd politicus. Zijn naam? Adolf Hitler.

Op vrijdag 27 september wordt het boek “Wat waren we bang”, met daarin de verhalen van de laatste ooggetuigen, gepresenteerd. Op dinsdag 8 oktober wordt een monument onthuld op de Heimolen. Op vrijdag 13 oktober wordt “Black Friday” herdacht met een “battlefield tour”, waarbij ook Jan van Elzakker één van de sprekers is.

Canadese vlag

Op 24 oktober worden alle inwoners opgeroepen de Canadese vlag uit te hangen om de bevrijding te herdenken. Voor slechts 2 euro is zo’n vlag te koop in het gemeentehuis, MFC De Kloek, MFC De Biezen en MFC De Drieschaar. Diezelfde dag wordt een zogenaamde “bren carrier”, een bij de bevrijding gebruikt militair voertuig, op het uitzichtpunt op de Rijzendeweg geplaatst. Twee dagen later, op 26 oktober maakt een colonne van oude militaire voertuigen een tocht door de gemeente, ’s avonds is er een optreden van The Forces Sweethearts in MFC Kloosterhof. 

Herdenken

Zondag 27 oktober begint met een herdenkingsceremonie op de militaire erebegraafplaats in Bergen op Zoom, waar ook burgemeester Adriaansen aanwezig is. De route “Woensdrecht in oorlogstijd”, die werd samengesteld door Bart van der Veen en Jim Raaijmakers met leerlingen van het Zuidwesthoek College, is vanaf 5 november beschikbaar. Het jaarlijkse Relatieconcert van de Koninklijke Luchtmacht is op 7 november en het herdenkingsjaar wordt afgesloten op Kerstavond, als bij alle vier de oorlogsmonumenten in de gemeente Woensdrecht kaarsjes worden gebrand. Het laatste woord is aan Jan van Elzakker: “De oorlog nam mensen hun vrijheid en veiligheid af. We zeggen allemaal dat we dat nooit mogen vergeten, maar we zien allemaal wat er in Oekraïne gebeurt. En in Jemen. In Soedan. In Israël. Daar woeden oorlogen, die moeten stoppen, maar hier juicht Defensie omdat ze weer volop geld krijgen. Dat stoort mij enorm. Ik heb kinderen, kleinkinderen, achterkleinkinderen. Ik wil dat zij veilig zijn, en blijven. Daarom is herdenken zo belangrijk. Er is dit jaar veel te herdenken, dus laten we dat doen.”

Uiteindelijk werd Woensdrecht op 24 oktober 1944 ontzet door de Canadezen, maar niet nadat op Black Friday een frontale aanval uitmondde in een ramp