Dialect-column: Mulder

Het woord van de vorige keer: Meulenèèr

Hoe zat het ook alweer met het verschil tussen de mannetjes en de vrouwtjes? Peter Borremans helpt ons uit de droom: "Mulder/meulenèèr: meikever. De koning is bruin en is het mannetje. De bakker is wit bestoven en is het vrouwtje.' Toch voegt hij eraan toe: 'Ik zie wel Volkswagen kevers, maar geen meikevers."

Ook Ad Borremans moet bekennen: "Iek mot toowgêêve da iek van 't bjêêsje meulenèèr nog nwôôt nie gewôôrd oj. Want toen iek da woord zôôg staon boove 't stukse in de krâânt docht iek gelijk aon de meulenèèr die iek ok kende as de mulder , de man die de meule bediende." Ad vervolgt met een prachtig verhaal over molenaars, maar wegens ruimtegebrek moeten we dat uitstellen tot de volgende keer.

Lida Burremans daarentegen heeft nog sterke herinneringen aan het diertje: "Toen ik zo een jaar of 7, 8, 9 was gingen wij mulders vangen in een potje. Dan begonnen die torren te brommen en dan werd alles wit. Ze zaten in een beukenhaag. We deden ze ook wel eens in een luciferdoos, dat brommen vonden wij leuk."

Kriffele

Henk van Aert begint met de volgende les: "Molen, meule, molenaar, molenaer/meulenaer (uitspraak: meulenèèr), mulder... Deze woorden emme as baoses 't woord mola van 't Latijn geleend. Mar zoas dà vor veul woorde gel, is 't hier ok wir zo dà die woorde meer betekenisse kunnen emme. Ne meulenaer hoef nie persé nen bediener van ne meule te zijn. 't Kan ok ne kever zijn." Hij vervolgt met een heel geleerde tekst "uit 'n ouw boek wad aorig duilijk maokt wà vor kever dad is", maar ook hiervoor hebben we jammer genoeg geen ruimte.

"'t Is lank geleje dà'k ne meulenaer nog 'r 's in 'n luciferdosken em hore kriffele. Me woonde toendertijd vlakbij de Tholeseweg waor toendertijd nog van die dikke buukebome, uit d'n tijd van Nepoleon, stonge. Ielk jaor vienge me meulenaers, want naost onzen hof lag 'n zgn. 'vogelwei' en daor konne de larve wörteltjes vrete en as de meulenaers uit de grond ware gekrope, konne die aon de buukeblaore knaoge.

Vor ons kinders van toen ware meulenaers 'n soort spulgoed. 'n Rustige meulenaer wier warm gemaokt onder 't zienge van: 'Mulderke, mulderke teld oew geld en gao dan toch 's vliege, anders komme de dieve, die nemen oe mee en gooien oe in zee'. Vor 'n ander 'spelleke' schaom 'k mijn nouw toch wel 'n bietje. Hierbij wier 'n pootje van de kever aan 'n ijzergaoredraodje gebonne, waorna de kever moog gaon vliege. 'k Zijn 't nog nie vergete hoe vrouw Van O. uit Thole daorop reageerde toen me daor lengs de Tholeseweg mee bezig ware (ge mot dan ok wete dà vrouw Van O. doof-stom waar). Ze stapte van de fiets, liet die valle en mee 'n van kwaojeghed vertrokke gezicht en zwaaiede arme, mee gebalde vuiste, kwam ze op ons afgestove. Zonder woorde begrepe me g'lijk toch dà ze ons ,spelleke' nie kon waordere. Me zijn d'r toen ok mar g'lijk mee gestopt."

Engerling

Ger Roosendaal vertelt ons: "Als je begin mei door de tuin loopt, en onder de heg en op meerdere plaatsen gaatjes in de grond van ongeveer een vinger dik te zien zijn, dan weet je dat het weer zover is. De Meulenèèrs zijn uitgevlogen. Ze hebben dan ongeveer 3 à 4 jaar in de grond gezeten als engerling om dan na hooguit 3 weken weer te verdwijnen, na zich te hebben voortgeplant door middel van een eitje wat ze in grond legt. De naam is het dialectwoord van molenaar of mulder, en die naam dankt de mooie kever aan het meelachtige uitstraling en de witachtige voelsprieten, een mulder dus. Hij komt nu nog wel voldoende voor in de natuur, maar niet meer zoveel als vroeger, toen was het vaak een plaag. Gazons en zelfs voetbalvelden konden veel schade ondervinden van de larve van de meikever (wat dus zijn echte naam is), de engerling. Vaak verraadt de engerling zijn aanwezigheid in de tuin. Als je bv. een rijtje slaplantjes hebt gezet, en de ene na de andere laat zijn blaadjes hangen, dan is er meestal een engerling aan de wortels aan het snoepen, ook aardbeienwortels vinden ze lekker. Als je dan zo'n plant eruit schept zie je vaak een hele vieze dikke rups, en dat is hem. Soms kun je ze in de avond rond de buitenlamp zien vliegen, of komt er één de keuken in vliegen. In andere streken van het land heten ze bv. hegmulder, omdat ze graag in heggen zitten en eten. Het zijn mooie dikke kevers, en vroeger werden ze wel gevangen en gegeten in de soep. Dat kan natuurlijk wel, tegenwoordig eten ze ook sprinkhanen en meelwormen. Dus eigenlijk is de Meulenèèr zelf redelijk onschuldig en mooi, maar zijn nageslacht is minder."

Het nieuwe woord: Mulder of Meulenèèr

Omdat verschillende mensen de Meulenèèr als diertje niet kenden, mogen ze nu vertellen over de mens... Mulder of Meulenèèr. Stuurt u uw reactie uiterlijk 26 februari 2019 naar luysterburg01@ziggo.nl.