Dialect-column: Aksel
AlgemeenWoord van de vorige keer: Schabbelier
Helaas had ik de vorige keer zo'n tekort aan ruimte, dat ik alle inzendingen moest inkorten. Voor Peter Borremans was er zelfs helemaal geen plaats, hoewel hij ook interessante zaken wist te vermelden. Bijvoorbeeld dat Hoogerheide een Molenstraat en een Meulenblock en Woensdrecht Molenakkers heeft. De Huijbergseweg heette vroeger Molenbaan.
Volgens Peter Borremans zijn schabbeliere gewijde lapjes stof, door twee linten aan elkaar verbonden, zodat ze onder de kleding gedragen konden worden op borst en rug. 'Misschien droegen mijn opa's en oma's nog een scapulier, want die waren vroeger lid van verschillende broederschappen, of als teken van devotie.'
'Volgens mij is een schabbelier een klein medaillon met meestal een afbeelding van een heilige. Vroeger werden deze schabbeliers vaak met een veiligheidsspeld aan het onderhemd van het kind vastgemaakt. Ik ben van geboorte een Zeeuws-Vlaamse en dit was dus wat ik mij herinner uit mijn jeugd. Ik ben al jaren woonachtig in Brabant', aldus Monique van Poecke.
Soldaote
Ad Borremans heeft een ander verhaal: ''n Schabbelierke dat ies 'n soort medollieke da wij vroeger aon ojje. Da was de gwoonte toen datter gelijk nor de geboorte bij 't aonkleeje 'n schabbelier meej de afbeelding van Maria op 't onderemmeke wier gedaon. Dieje schabbelier was 'n klèèn medollieke, mjeestal rond, en de grwôôte van 'n duubeltje ongeveer en daor zoot dan 'n oogske aon waor dagge dan meej 'n slötspel dieje schabbelier vast kon maoke aan da emmeke van de klèène. As die klèène dan wier gedwoopt was de schabbelier ok gelijk geweeje. Ien de zoomer zôôt die vast op 't onderemmeke en ien de kouwere monde was da op de börstrok. Dieje schabbelier moes oos dan beschaareme teege alle onheil dad oos zouw kunne ooverkomme zoas ziektes enzoow. Nouw em iek ok 'n verhaol gewôôrd van iemand die zeej dattur ien den oorlog verschillende soldaote gered zouwe zijn dur 'n schabbelier, dat de kogels die op zullie afgevuurd waore afgeketst zouwe zijn op dieje schabbelier die ze drôôge. Nouw moes die schabbelier wel op de lienkse börst ziette, diecht bij 't art, aanders ielp die nie. Mar ge mot dan wel jéél schaarep kunne riechte om precies op die schabbelier te schiete. Maar jao ties mar 'n verhaol eej.'
Kemmunie
't Waar kört nao d'n oorlog dà'k m'n kleine kemmienie moes doen. In de Kattelieke Kerk doen de kinders meestetije d'eeste kemmienie as ze ,tot de jaore van verstand' zijn gekomme. Tot 1910 waar 't de gewoonte dà jongers en meskes op hullie twaolfde d'eeste heilige kemmienie deje. Paus Pius X schoof dà in 1910 wà t'rug. In mijn tijd waar dà dan ok toen'k zeuve jaor waar. Over jaore van verstand gesproke! 't Hoogtepunt van de kleine kemmienie doen is netuurlijk 't ontvange van d'hostie vor d'eeste keer. Mar me wiere destijds vor de kemmienie klaorgestoomd deur 'n nonneke van 't H. Hart. En die nonne are .ok d'huishoudschool. En de meskes krege daor ok naailes. En bij de kemmienie waar 't ok de bedoelieng om 'n schabbelier te krijge. Van oorsprong waar 'n schabbelier 'n strook stof - van 'n orde, congregaotie, broederschap of zusterschap - die ze over borst en rug droge. 't Waar de bedoelieng om zo hullie pij wà schoon t'houwe as ze warkte. Laoter konde aon 'n schabbelier ok zien waor zo'n kloosterlieng bijhoorde. À ge zo'n orde simpetiek von, konde ok 'n mini-schabbelier van hullie gaon draoge. Mar dan moeste oe-eige wel in laote schrijve bij die orde. Dan konde gaon proffetere van d'aflaote van die orde etc. 'n Mini-schabbelier bestong uit: twee gewijde lapkes, deur linte zó mee mekaor verbonne, dad 't ene op oew böst en 't andere op oew rug hangt. De kleur van de lapkes wier bepaold deur de orde. Vanaf 1838 hoefde oe-eige van Paus Gregorius XVI nie mir in te laote schrijve vor 't krijge van een schabbelier. Ze wiere toen pas ech poppelair en volks. Dus à ge kemmienie dee krede 'n schabbelier, zonder dà ge d'r om vroog. Ge waar tot de jaore van 't verstand gekomme, dus konde nou ok aflaote gaon verdiene. De Kattelieke Kerk dee nog net of 'n man as Luther d'r nòòt gewiest waar. En welke kleuren aar mijn schabbelier? Wit en blaauw. Wit vor ,Onze Lieven Heer' en blaauw vor ,de Heilige Maagd Maria'. Ik mot wel zegge dad 't tot op de draod versleten is. Laoter kree'k 'n schabbeliermedallie, mar dà's wir 'n ander vertelselke.' Tot zover Henk van Aert.
Het nieuwe woord: aksel
Ik lus van jeel 't vaareke, is 'n jeel bekende uitspraok. Daormeej gif d'iemes aon, da t'ie alle soorte eete wel lust. Ik zèn zelf ok zoow. Ik lus aljeen geen zuur. As ik dus zeg: ik lus van jeel 't vaareke, dan zeg ik 'r altij bij: aljeen gin … aksel.
Denkt u de betekenis van het woord aksel te weten? Stuurt u uw oplossing dan uiterlijk maandag 25 maart 2019 naar luysterburg01@ziggo.nl.
