Gaode meej? 2
Vandaag is het eerst de beurt aan Yvonne Rijk:
"Hoi Jan, Gaode meej?
Ien jêêste ienstaansie moet ik dan on un lieke deenke van Gerard van Maasakkers. Die ziengt "hee, gaode meej?" Un schwoon lieke vein ik.
Netuurlek zeg iek zelluf ok wel ies; "Gaode meej?" Dan bedoel iek: "lwoopte mej mijn meej?"
Iek kan ok bedoele: "Gaode meej", beveurbeeld naor un veurstellieng oef oep vekaasie oef iet dergelijks.
Dan oeft da nie gelijk te gebeure. Ge kuunt afspreeke wanjeer dagge mej mekaore meej gaot.
Ut gebeurt ok da'k teege iemet zeg. "Nou motte meej gaon." Da ies a'k mej iemet saome zen en die bleft mar buurte oonderweege.
Oef beveurbeeld teege munne kleinzeun, attie nie oepschiet.
Ok kuunde zegge: "Meej gaank." Da betjeeket: "Jeel vluug."
Duus ge kuunt mej gaank mej iemet meej gaon."
Het verhaal van Monda van Diesen heeft mij diep ontroerd. Niet alleen vanwege haar blijkbaar erg intelligente kleinkinderen, waarmee we haar graag feliciteren. Maar als u het tot het einde leest, zult u het met me eens zijn:
"Beste Jan, Bij deze mijn bijdrage over: Gaode meej?
Grwote reize maok iek vanwege mijn leeftijd nie mjeer.
Mar iek zou van ‘t jaor nog wel ies de plas over wulle steke om naor Engelaand te gaon. Jeen van m’n kleindochters studeert daor af van ‘t jaor en daor zou iek jeel gère baai wulle zijn. Meej wie? Iek moet nog vraoge wie ‘t er meej wult gaon om mijn te assistere, want aljeen gaoget niej mjeer.
Iek goan bienekurt ok nog een studerende kleindochter ien Den Haog bezoeke en dan gaon iek mèj m’n zus. We reize dan met de Valys, die taxi breng d’oe van deur toet deur. Jeel gemakkelek.
Mèj m’n zus of kienders goan iek ok gère nor een mjoesikul of concert.
En dan, strak, gon iek wel aon m’n grwote, leste reis begiene. Mar dan neem iek niemand mèj! Dan gaon iek jelemaol alljeen. Waor iek dan naor toe gaon, weet iek niej, mar het moet er jeel schwoon zijn. En witte wa dan het allermjooiste zal zijn? Da’k dan m’n overleje man wèr teruug zal zien."
Zeg nou zelf, waarde lezer, houdt u het droog bij een dergelijke tekst?
Gaode?
Peter Borremans stuurde mij een verhaaltje uit het boek Witte nog? deel 3 van Hans Heestermans:
"Pietje, gadegij 's un bròòd 'ale", roept moeder uit 't raam. "Ja, bedeen", antwoordt Pietje, want hij is een gehoorzaam knaapje. Er zitten twee aardige vormen in dit kleine gesprekje, die kenmerkend zijn voor het Westbrabants.
Gadegij en bedeen. Moeder had ook kunnen zeggen: gade's un bròòd 'ale. Dat kleine stukje de in gadegij en gade's is afkomstig van een oud woord du dat 'jij' betekent. In het Duits is du nog bewaard. Dat de achter een werkwoord werd zo'n vaste combinatie dat het op een bepaald moment niet goed meer werd begrepen. Het verloor z'n functie. En dan gaat de taalgebruiker een handje helpen. Hij plakt er iets tegen aan om het wel duidelijk te doen zijn. In dit geval ge of gij. Het wonderlijke is dat er in gadegij dus eigenlijk staat: ga je gij. Tweemaal een persoonlijk voornaamwoord op elkaar gestapeld. Het verschijnsel heet dan ook een stapelvorm.
Bedeen is ontstaan uit 'meteen'. De m is een b geworden en de t een d. Vraag me dat niet te verklaren. Hoe langer ik me met taal bezig hou, hoe meer ik tot de overtuiging kom dat alles mogelijk is. De ene klank verandert net zo makkelijk in de andere als de andere in de ene. Die t die een d wordt, daar kan ik nog wel bij. Hebt u wel eens iemand die wat teveel heeft gedronken 'toneel' horen uitspreken?"
Dan Peter zelf. Om te beginnen herinnert hij mij eraan dat ik me nu dertig jaar bezighoud met dialect. Hij noemt dat een jubileum. Dankjewel Peter, daar had ik zelf nog niet bij stilgestaan.
Hij deed nog een ontdekking, namelijk dat ook mevrouw Rijsdijk als onderwijzeres is begonnen op de Nieuweweg. Dat klopt, Peter. Toen heette ze nog juffrouw Bloemendaal.
"Ee, gaode meej? Da's toch un lieke van Gerard van Maasakker!
Gaode meej? Op zondag twijentwinteg mèèrt 2026 gao iek meej Titurel meej nor schouwburg De Maogd ien Baarege, om nor musical Anastasia te gaon kèèke. Want daor doet iemes van Titurel ien meej
Doede meej? Op vrijdag dartien en op zaoterdag vjeertien mèèrt ies ut bij Titurel NLDoet, op vrijdag doe iek daor aon meej, want da vroge ze aon me."
Jammer dat ik wegens ruimtegebrek niet nog veel meer kan plaatsen van wat Peter heeft aangeleverd. Tot volgende week!